Thiếu máu là tình trạng bệnh lý có thể xuất hiện ở bất cứ đối tượng nào và ở bất kỳ độ tuổi nào. Việc xác định nguyên nhân thiếu máu giúp việc điều trị hiệu quả hơn. Vậy thiếu máu do đâu? Làm sao để phòng ngừa và điều trị thiếu máu? Hãy cùng theo dõi trong bài viết dưới đây.
Nguyên nhân thiếu máu
Thiếu máu xảy ra khi cơ thể không có đủ hồng cầu khỏe mạnh hoặc thiếu hụt hemoglobin. Điều này làm cho lượng oxy đến các cơ quan giảm, cơ thể sẽ phản ứng lại bằng cảm giác mệt mỏi, khó thở, tim đập nhanh,... Thiếu máu ở thể nặng có thể gây suy nhược cơ thể, giảm sức đề kháng, tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, rối loạn nội tiết,...
Vậy thiếu máu do đâu? Thiếu máu xảy ra do nhiều nguyên nhân. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân gây thiếu máu phổ biến:
Thiếu máu do mất máu
Đây là nguyên nhân thiếu máu phổ biến, khi cơ thể bị mất một lượng máu lớn đột ngột máu không kịp tái tạo. Thiếu máu do mất máu có thể xuất phát từ:
- Chấn thương, tai nạn, phẫu thuật
- Rong kinh, kinh nguyệt nhiều, kéo dài ở phụ nữ
- Xuất huyết tiêu hóa: Các bệnh viêm loét dạ dày, trĩ, viêm ruột, ung thư,...
Giảm hoặc rối loạn sản xuất hồng cầu
Cơ thể không có đủ nguyên liệu để tạo hồng cầu, dẫn đến thiếu máu. Nguyên nhân có thể do:
- Thiếu sắt: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây thiếu máu. Sắt là nguyên liệu chính để tạo nên hồng cầu. Thiếu sắt khiến cơ thể không đủ nguyên liệu tạo máu dẫn đến thiếu máu.
- Thiếu vitamin B9, B12: Vitamin B9, B12 cũng góp phần quan trọng cho quá trình tạo hồng cầu. Do đó khi thiếu những chất này cũng có thể gây tình trạng thiếu máu.
- Suy tủy xương: Tủy xương không đủ để sản xuất tế bào máu do hóa chất, tia xạ, nhiễm trùng hoặc di truyền.
- Bệnh mãn tính: Một số bệnh mãn tính cũng làm giảm khả năng sản xuất hồng cầu như suy thận mạn, HIV/AIDS, ung thư,...
Thiếu máu tán huyết
Thiếu máu tán huyết là khi hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn khả năng sản xuất, có thể do các bệnh lý như:
- Bệnh di truyền: Tan máu bẩm sinh thalassemia, hồng cầu biến dạng hình lưỡi liềm, thiếu men G6PD,...
- Nguyên nhân khác: Nhiễm trùng, phản ứng truyền máu, các bệnh tự miễn,...
Đối tượng có nguy cơ thiếu máu cao
Trên thực tế, không phải ai cũng có nguy cơ mắc thiếu máu như nhau. Một số nhóm đối tượng do đặc thù sinh lý, tuổi tác hoặc lối sống sẽ dễ rơi vào tình trạng thiếu máu hơn nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời.
- Phụ nữ mang thai và phụ nữ sau sinh là nhóm có nguy cơ thiếu máu hàng đầu. Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ phải tăng cường sản xuất máu để nuôi dưỡng thai nhi, kéo theo nhu cầu sắt, acid folic và vitamin B12 tăng cao. Nếu chế độ ăn uống không đáp ứng đủ hoặc không bổ sung hợp lý, tình trạng thiếu máu rất dễ xảy ra. Sau sinh, việc mất máu trong quá trình sinh nở, đặc biệt là sinh mổ hoặc băng huyết, càng khiến nguy cơ thiếu máu kéo dài hơn nếu không được phục hồi đúng cách.
- Người trên 65 tuổi cũng là nhóm dễ bị thiếu máu nhưng thường bị bỏ sót. Ở độ tuổi này, khả năng hấp thu vi chất suy giảm, chức năng tiêu hóa kém đi, đồng thời nhiều người mắc các bệnh mạn tính hoặc phải sử dụng thuốc dài ngày, làm ảnh hưởng đến quá trình tạo máu. Thiếu máu ở người cao tuổi không chỉ gây mệt mỏi mà còn làm tăng nguy cơ chóng mặt, té ngã và suy giảm trí nhớ.
- Trẻ em trong giai đoạn dậy thì và phụ nữ bị rong kinh có nguy cơ thiếu máu cao do mất máu hoặc nhu cầu tạo máu tăng nhanh. Ở tuổi dậy thì, cơ thể trẻ phát triển mạnh cả về chiều cao lẫn thể lực, kéo theo nhu cầu sắt tăng lên đáng kể. Với phụ nữ rong kinh, tình trạng mất máu kéo dài qua nhiều chu kỳ kinh nguyệt là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiếu máu nếu không được điều trị và bổ sung phù hợp.
- Người ăn chay trường cần đặc biệt lưu ý đến nguy cơ thiếu máu, nhất là thiếu máu do thiếu sắt và vitamin B12. Các nguồn sắt từ thực vật thường khó hấp thu hơn so với sắt từ động vật, trong khi vitamin B12 chủ yếu có trong thực phẩm có nguồn gốc động vật. Nếu không có kế hoạch dinh dưỡng khoa học hoặc bổ sung vi chất đúng cách, người ăn chay rất dễ rơi vào tình trạng thiếu máu âm thầm.
- Những người có chế độ dinh dưỡng nghèo nàn, ăn uống thiếu đa dạng, thường xuyên bỏ bữa hoặc ăn kiêng sai cách cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Việc thiếu hụt kéo dài các vi chất thiết yếu cho quá trình tạo máu như sắt, folate, vitamin B6, B12 sẽ khiến cơ thể không thể sản xuất đủ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu mạn tính.
- Những người có lối sống không lành mạnh như nghiện rượu bia hoặc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ thiếu máu. Rượu bia có thể ức chế tủy xương, làm giảm khả năng tạo máu, đồng thời gây tổn thương gan – cơ quan quan trọng trong chuyển hóa sắt. Các hóa chất độc hại, nếu phơi nhiễm lâu dài, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tạo máu và sức khỏe toàn thân.
Biện pháp phòng ngừa và điều trị thiếu máu
Trên thực tế, mỗi nguyên nhân thiếu máu sẽ cần một hướng xử trí khác nhau, do đó việc phòng ngừa và điều trị cần được thực hiện một cách bài bản, dựa trên đánh giá y khoa cụ thể thay vì tự ý bổ sung theo cảm tính.
Trước hết, người nghi ngờ thiếu máu nên thực hiện các xét nghiệm cần thiết như công thức máu, ferritin huyết thanh, vitamin B12 hoặc acid folic để xác định chính xác mức độ thiếu máu và nguyên nhân gây bệnh. Kết quả xét nghiệm đóng vai trò nền tảng giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, tránh tình trạng bổ sung sai vi chất hoặc điều trị không đúng trọng tâm.
Với các trường hợp thiếu máu do thiếu sắt, việc bổ sung sắt là vô cùng quan trọng. Việc sử dụng sắt cần tuân thủ đúng liều lượng, thời điểm uống và thời gian điều trị để đạt hiệu quả tối ưu, đồng thời hạn chế các tác dụng phụ không mong muốn.
Song song với bổ sung sắt, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò không thể thiếu trong quá trình cải thiện tình trạng thiếu máu. Người bệnh nên tăng cường các thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ, gan, hải sản, các loại đậu, rau xanh đậm, đồng thời bổ sung vitamin B12 và acid folic – những vi chất cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu. Việc kết hợp đa dạng thực phẩm giúp nâng cao khả năng hấp thu và hỗ trợ phục hồi sức khỏe bền vững hơn.
Trong những trường hợp thiếu máu nặng hoặc thiếu máu do bệnh lý nền, người bệnh cần được điều trị theo phác đồ chuyên sâu của bác sĩ. Khi cần thiết, người bệnh có thể phải nhập viện để theo dõi, truyền máu hoặc điều trị nguyên nhân gốc rễ gây thiếu máu. Việc tuân thủ hướng dẫn y tế là yếu tố then chốt giúp kiểm soát bệnh và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Sắt bao vi nang Ferrolip – Hỗ trợ phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt
Thiếu máu không chỉ gây mệt mỏi, suy nhược cơ thể mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Do đó, cách tốt nhất là chủ động bổ sung sắt đầy đủ cho cơ thể. Trong vô vàn các dòng sắt trên thị trường, sắt Ferrolip nổi bật với công nghệ bao vi nang thân thiện với ưu điểm hấp thu cao:
- Ferrolip với công nghệ bao vi nang tiên tiến giúp bảo vệ và vận chuyển sắt đến đúng vị trí hấp thu, giúp tăng khả năng hấp thu, hạn chế gây nóng trong, táo bón.
- Hương chanh thanh mát và dạng bột tiện lợi giúp người dùng cảm thấy dễ chịu khi uống mà không cảm thấy dư vị tanh kim loại khó chịu.
- Mỗi gói Ferrolip cung cấp 30mg sắt nguyên tố, phù hợp với nhu cầu của nhiều đối tượng như mẹ bầu, mẹ sau sinh, người bị thiếu máu thiếu sắt nhẹ.
Bổ sung sắt thôi là chưa đủ, người thiếu máu cần kết hợp với phương pháp điều trị của bác sĩ và chế độ ăn dinh dưỡng để tăng khả năng phục hồi và tái tạo máu.
Hy vọng qua bài viết trên đây, bạn đọc đã có thể nhận biết được các nguyên nhân thiếu máu từ đó có phương pháp điều trị kịp thời và phù hợp. Hãy theo dõi ferrolip.vn để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích về chăm sóc sức khỏe.
